İçeriğe geç

Menü

Berk Akademi
Yorumlar Google yorumları Özel Ders Başvuru Ücretsiz ön görüşme Ana Sayfa

Negatif Sayılar İkilik Sistemde Nasıl Gösterilir? İkiye Tümleyen

negatif-sayilar-ikilik-sistemde-ikiye-tumleyen
Bu yazıda neler var?
  1. Negatif sayılar ikilik sistemde neden özel gösterilir?
  2. İkiye tümleyen yöntemiyle -5 nasıl bulunur?
  3. Sonuç nasıl kontrol edilir ve 8 bit aralığı nedir?
  4. 7 + (-5) ikilik sistemde nasıl hesaplanır?
  5. Taşma nedir ve 8 bitte nasıl görülür?
  6. İkiye tümleyen işlemlerinde hangi hatalara dikkat edilir?
  7. İki alıştırmayı çöz ve cevaplarını yazının sonunda kontrol et

Negatif sayıların ikilik gösterimi, sabit bit sayısında pozitif sayının bütün bitleri ters çevrilip 1 eklenerek elde edilir. Örneğin 8 bitlik gösterimde 5 sayısı 00000101 şeklindedir. Bitleri ters çevrildiğinde 11111010, üzerine 1 eklendiğinde ise 11111011 elde edilir ve bu dizi -5 değerini gösterir.

Bu yöntem ikiye tümleyen olarak adlandırılır. Bilgisayarlar sayıları sabit uzunluktaki bit dizileriyle işlediği için negatiflik, ayrıca yazılan bir eksi işaretiyle değil, bitlerin belirli kurallara göre yorumlanmasıyla gösterilir.

Negatif sayılar ikilik sistemde neden özel gösterilir?

Bit, yalnızca 0 veya 1 değerini taşıyan temel ikilik basamaktır. Bir sayı sabit sayıda bit ile gösterildiğinde, her bitin konumu ve taşıdığı değer önem kazanır. Bu nedenle negatif bir sayının yanına serbestçe eksi işareti eklemek yerine, bilgisayarın işlem yapabileceği özel bir bit gösterimi kullanılır.

Negatif sayıları göstermenin basit yaklaşımlarından birinde en soldaki bit işaret biti olarak kullanılır. İşaret biti 0 olduğunda sayı pozitif, 1 olduğunda negatif kabul edilir. Geri kalan bitler ise sayının büyüklüğünü taşır. Örneğin 8 bitlik bir gösterimde ilk bit işarete, diğer 7 bit sayının mutlak değerine ayrılabilir.

Bu yaklaşım anlaşılması kolay olsa da aritmetik işlemlerde bazı ek durumlar oluşturur. Aynı sayının pozitif ve negatif sıfır için iki ayrı gösterimi bulunabilir. Örneğin 00000000 pozitif sıfırı, 10000000 ise negatif sıfırı temsil edebilir. Ayrıca iki sayıyı toplarken işaret bitlerini ve büyüklük bitlerini ayrı kurallarla ele almak gerekebilir.

İkiye tümleyen yöntemi bu işlemleri daha düzenli bir biçimde yapmayı sağlar. Bu gösterimde sıfır için tek bir bit dizisi bulunur ve pozitif ya da negatif sayılar üzerinde yapılan toplama işlemleri aynı ikilik toplama kurallarıyla yürütülebilir. Ancak bunun için bit sayısı işlem boyunca sabit tutulmalıdır.

İkiye tümleyen yöntemiyle -5 nasıl bulunur?

İkiye tümleyen yöntemiyle -5 nasıl bulunur?

8 bitlik gösterimde önce pozitif 5 sayısını yazarız. 5 sayısının ikilik karşılığı 101 olsa da işlem 8 bit üzerinden yapılacağı için başına sıfırlar eklenerek 00000101 biçimine getirilir.

Adım Yapılan işlem 8 bitlik sonuç
1 5 sayısını 8 bit olarak yaz 00000101
2 Her biti ters çevir, 0 yerine 1 ve 1 yerine 0 yaz 11111010
3 11111010 + 00000001 işlemini yap 11111011

Son satırdaki toplama sağdan başlar. 0 + 1 işlemi 1 verdiği için son bit 1 olur ve diğer bitler değişmeden kalır. Böylece sonuç 11111011 olarak bulunur. Bu dizi, 8 bitlik ikiye tümleyen gösterimde -5 değeridir.

Baştaki sıfırların korunmasının nedeni, işlemin bit genişliğinin 8 olarak belirlenmiş olmasıdır. 101 dizisini doğrudan ters çevirmek, 8 bitlik işlemle aynı sonucu vermez. Benzer şekilde, bitleri ters çevirdikten sonra 1 ekleme adımı atlanırsa 11111010 elde edilir. Bu dizi ikiye tümleyen yorumunda -6 değerine karşılık gelir. Bu yüzden ikiye tümleyen işlemi, bitleri ters çevirme ve 1 ekleme adımlarının ikisini de gerektirir.

Sonuç nasıl kontrol edilir ve 8 bit aralığı nedir?

11111011 dizisinin gerçekten -5 olduğunu kontrol etmek için aynı işlemin ters yönünü uygularız. Önce bütün bitleri ters çeviririz. 11111011 dizisi 00000100 olur. Ardından 1 ekleriz: 00000100 + 00000001 = 00000101. Bu da 5 sayısının 8 bitlik gösterimidir, dolayısıyla başlangıçtaki değer -5tir.

8 bitlik ikiye tümleyen gösterimde pozitif aralık 0 ile 127 arasındadır. Negatif aralık ise -128 ile -1 arasındadır. Bunun nedeni, en soldaki bitin yalnızca basit bir işaret etiketi olarak kullanılmamasıdır. İkiye tümleyen yorumunda bu bit, negatif bir basamak değeri taşır ve 8 bitlik sistemde bu değer -128'dir.

Bu nedenle 10000000 dizisi en küçük 8 bitlik negatif değeri, yani -128 sayısını gösterir. En soldaki bit 1 olduğu için sayı negatif aralıktadır; kalan bitlerin tamamı 0 olduğundan sonuç -128 olur. Bu özel durum, işaret biti yaklaşımında olduğu gibi ilk biti yalnızca “eksi” etiketi kabul etmenin neden yeterli olmadığını gösterir.

7 + (-5) ikilik sistemde nasıl hesaplanır?

İkiye tümleyen gösterimi, negatif sayılarla toplama yaparken ayrı bir çıkarma düzenine ihtiyaç bırakmaz. 8 bitlik gösterimde 7 sayısı 00000111, -5 sayısı ise 11111011 biçimindedir. Bu iki bit dizisi doğrudan toplanır:

00000111 + 11111011 = 100000010

Toplama sağdan sola yapılır. Her basamakta oluşan taşıma bir sonraki basamağa eklenir.

Adım İşlem Sonuç
1 Sağdan: 1 + 1 Bit 0, sola taşıma 1
2 1 + 1 + 1 Bit 1, sola taşıma 1
3 1 + 0 + 1 Bit 0, sola taşıma 1
4 0 + 1 + 1 Bit 0, sola taşıma 1
5 0 + 1 + 1 Bit 0, sola taşıma 1
6 0 + 1 + 1 Bit 0, sola taşıma 1
7 0 + 1 + 1 Bit 0, sola taşıma 1
8 0 + 1 + 1 Bit 0, sola taşıma 1

İlk sekiz basamak 00000010 olur ve en solda dokuzuncu bit olarak bir 1 oluşur. Sabit 8 bitlik işlemde bu soldan taşan bit tutulmaz. Kalan 00000010 dizisi onluk sistemde 2 değerini temsil eder. Böylece 7 + (-5) = 2 sonucu elde edilir.

Bu örnekte -5 için ayrı bir eksi işaretiyle çıkarma yapılmadı. Negatif sayı ikiye tümleyen biçiminde hazırlandığı için işlem, normal ikilik toplama kurallarıyla tamamlandı. Sonucun geçerli olup olmadığını kontrol etmek için 00000010 dizisinin pozitif bir sayı olduğunu ve 2 değerine karşılık geldiğini görmek yeterlidir.

Taşma nedir ve 8 bitte nasıl görülür?

Taşma nedir ve 8 bitte nasıl görülür?

Taşma, matematiksel sonucun seçilen bit genişliğinde gösterilebilen aralığın dışına çıkmasıdır. 8 bitlik ikiye tümleyen gösteriminde en soldaki bit işaret biti olarak yorumlanır ve gösterilebilen tam sayı aralığı -128 ile 127 arasındadır.

İşlem 8 bitlik sonuç Yorum
01111111 + 00000001 10000000 Matematiksel sonuç 128'dir. 128, 8 bitlik ikiye tümleyen aralığında gösterilemediği için taşma oluşur. 10000000 dizisi bu sistemde -128 olarak yorumlanır.

Burada 8 bitlik sonuç, matematiksel olarak beklenen 128'i göstermez. En soldaki bit 1 olduğu için sonuç negatif kabul edilir. Bu nedenle bit sayısını işleme başlamadan önce belirlemek gerekir. Aynı bit dizisi, farklı bir bit genişliğinde farklı bir değere karşılık gelebilir.

Taşıma, bir bit basamağındaki toplama sonucunun sonraki basamağa aktarılan 1 değeridir. Taşma ise işaretli sayılarla yapılan işlemin seçilen aralığın dışına çıkmasıdır. 7 + (-5) işleminde soldan taşan bir bit oluşmasına rağmen sonuç 2 aralık içinde olduğu için taşma yoktur. 127 + 1 işleminde ise sonuç aralık dışına çıktığı için taşma vardır. Bu yüzden soldan taşan bitin tutulması ya da atılması tek başına sonucun doğru olduğunu göstermez.

İkiye tümleyen işlemlerinde hangi hatalara dikkat edilir?

İkiye tümleyen işlemlerinde en sık yapılan hatalar, bit genişliğini değiştirmek, bitleri ters çevirdikten sonra 1 eklemeyi unutmak ve sonucu ikiye tümleyen kuralı yerine işaretli büyüklük mantığıyla okumaktır.

Bitleri ters çevirdikten sonra 1 eklememek

8 bitlik 5 sayısı 00000101 biçimindedir. Bitleri ters çevrildiğinde 11111010 elde edilir, fakat işlem burada bitmez. 1 eklenince 11111011 oluşur ve bu dizi -5'i temsil eder.

11111010 dizisinde durulursa sonuç -5 olmaz. Bu dizi, 8 bitlik ikiye tümleyen yorumunda -6 değerine karşılık gelir. Bu nedenle ters çevirme ve 1 ekleme iki ayrı ama tamamlanması gereken adımdır.

Bit sayısını işlemden önce sabitlememek

İkiye tümleyen hesabında bütün değerler aynı bit genişliğinde yazılmalıdır. 5 sayısını önce 101 olarak yazıp ardından yalnızca bu üç biti ters çevirmek, 8 bitlik -5 sonucunu vermez. Doğru başlangıç 00000101 dizisidir. Böylece baştaki sıfırlar da ters çevrilir ve işlem boyunca 8 bit korunur.

En soldaki biti tek başına işaret gibi okumak

11111011 dizisini ilk biti işaret, kalan bitleri de sıradan pozitif büyüklük kabul ederek okumak hatalıdır. Bu yöntem diziyi -123 gibi yorumlayabilir. İkiye tümleyen sisteminde ise bütün bit dizisi birlikte değerlendirilir ve 11111011 -5 değerini gösterir.

Kendi işlemini kontrol etmek için şu sırayı kullanabilirsin:

  1. Bit genişliğini baştan yaz ve işlem boyunca aynı genişliği koru.
  2. Pozitif sayıyı baştaki sıfırlarla tamamla.
  3. Negatif sayı oluştururken her biti tek tek ters çevir.
  4. Ters çevrilen sonuca 1 ekle ve oluşan taşımayı dikkate al.
  5. Sonucu doğrulamak için negatif bit dizisini yeniden ters çevir, 1 ekle ve elde edilen büyüklüğü kontrol et.

Bu kontrolde herhangi bir adımda bit sayısı değişiyorsa, 1 eklenmiyorsa ya da sonuç işaretli büyüklük biçiminde okunuyorsa hesap yeniden incelenmelidir.

İki alıştırmayı çöz ve cevaplarını yazının sonunda kontrol et

Alıştırmalar

1. 8 bitte -13 sayısını göster. Önce 13 sayısını 8 bit olarak yaz. Ardından bitleri ters çevir ve sonuca 1 ekle. İşlem boyunca bit sayısını 8 olarak koru.

2. 8 bitte 6 + (-3) işlemini yap. Önce -3 sayısının ikiye tümleyen gösterimini bul. Daha sonra 6 ile topla. Her iki sayıyı da 8 bit olarak yaz ve sonucu yine 8 bit biçiminde göster.

İşlemleri tamamladıktan sonra bitleri ve elde oluşan sonucu satır satır karşılaştırarak kontrol edebilirsin.

Cevap anahtarı

Adım 8 bit gösterim
13 sayısı 00001101
Bitleri ters çevirme 11110010
1 ekleme, -13 11110011

Adım İşlem
-3 sayısının gösterimi 11111101
İkilik toplama 00000110 + 11111101
Sonuç 00000011
Bu içerik aradığın cevabı verdi mi?
Yanıtın, hangi yazıları geliştirmemiz gerektiğini anlamamıza yardımcı olur.
Bu içeriğin üretilmesinde yapay zeka araçlarından destek alınmıştır.

Bu konudan sonra ne okuyabilirsin?

Tüm yazılar

İlgili Eğitimler

Berk Keskin, yazılım geliştirici ve eğitmen
Yazar

Berk Keskin Kimdir?

Yazılıma 12 yaşında başladı; İzmir Ekonomi Üniversitesi'ni bölüm birincisi ve yüksek şeref öğrencisi olarak tamamladı. Bugün yalnızca eğitim vermekle kalmıyor, sektörde aktif olarak yazılım projeleri geliştiriyor ve gerçek dünya deneyimini birebir derslerine taşıyor. Ezberden uzak, mühendislik zihniyetini merkeze alan sürdürülebilir öğrenme sistemleri tasarlayarak sorgulayan, üreten ve problem çözebilen yeni nesil yazılımcılar yetiştiriyor.

Sektörel Deneyim & Projeler

  • Ticarify Entegrasyon Yazılım logosu CEO Ticarify Entegrasyon YazılımPazaryerleri ve e-ticaret sitelerine otomatik e-fatura kesimi, sipariş ve kargo takibi hizmetleri sunan e-Dönüşüm platformunun API mimarisini ve yazılım ekibini yönetmektedir.
  • Benim Düğünüm logosu CEO Benim DüğünümDijital etkinlik ve anı paylaşım platformu.
  • Siberdizayn logosu Yazılım Ekibi Lideri SiberdizaynYüksek anlık oyuncu trafiğine sahip oyun kontrol panelleri ve sunucu altyapıları geliştiren yazılım ekibine liderlik etmektedir.
  • MEDYOGRAFYA 360° Dijital Çözümler logosu Dijital Strateji Lideri MEDYOGRAFYA 360° Dijital ÇözümlerŞirketlerin dijital çözümlerde uzun vadede nasıl ilerleyeceğini planlamasına ve dijital dönüşüm süreçlerini yönetmesine destek olmaktadır.
  • İzmir Ekonomi Üniversitesi logosu Danışma Kurulu Üyesi İzmir Ekonomi ÜniversitesiMezun olduğu üniversitesinde, Bilgisayar Programcılığı bölümünün akademik müfredatını güncel sektör ihtiyaçlarına göre şekillendirmek adına Danışma Kurulu'nda görev almaktadır.
WhatsApp Hemen Ara