Akış Şeması Nasıl Çizilir? Başlangıç, Karar ve Döngü

Akış şeması nasıl çizilir sorusunun kısa cevabı, problemi başlangıç, girdi, işlem, karar, çıktı ve gerekiyorsa döngü adımlarına ayırıp bu adımları semboller ve oklarla görsel bir sıraya koymaktır. Böylece kod yazmadan önce algoritmanın nerede başladığını, hangi koşulda yön değiştirdiğini ve tekrarın nereye döndüğünü görebilirsin.

Akış şeması, algoritmayı görselleştiren bir planlama aracıdır. Tek doğru çözüm yöntemi değildir; aynı problemi farklı ama anlaşılır akışlarla çözebilirsin. Önemli olan, her adımın görevini açıkça belirtmek ve akış yönünü takip edilebilir tutmaktır.

Akış şeması nasıl çizilir? Beş soruluk planlama yöntemi

Bir akış şemasına başlamadan önce aşağıdaki beş soruyu yanıtlamak, problemi parçalara ayırmana yardımcı olur:

1. Akış nerede başlıyor? Problemi başlatan durumu veya ilk adımı belirle.
2. Hangi girdi alınacak? Kullanıcıdan, dosyadan ya da başka bir kaynaktan gelecek bilgiyi yaz.
3. Bu girdiyle hangi işlem yapılacak? Hesaplama, karşılaştırma, dönüştürme veya başka bir işlemi belirle.
4. Hangi koşulda farklı yola ayrılacak? Karar gerektiren koşulu soru cümlesi biçiminde ifade et.
5. Hangi çıktı üretilecek ve tekrar varsa hangi adıma dönülecek? Sonucu belirle, işlemler tekrarlanıyorsa geri dönüş noktasını göster.

Bu sorular, yalnızca akış şeması çizerken değil, algoritma sorularını çözerken de kullanılabilir. Örneğin bir problemi çözmeden önce verinin nereden geldiğini, hangi işlemlerden geçtiğini ve sonucun hangi durumda değişeceğini yazılı olarak açıklayabilirsin. Ardından bu açıklamayı sembollere dönüştürmek, kodun mantığını daha düzenli kurmana yardımcı olur.

Farklı problem türlerinde bu yöntemi uygulamak ve algoritmik düşünme pratiğini ölçmek için ücretsiz Algoritmik Düşünme Testi sorularını kullanabilirsin.

Akış şeması sembolleri ve görevleri

Başlangıç seviyesinde birkaç temel sembol, birçok algoritmayı anlatmak için yeterlidir. Sembolün şekli, akış içindeki görevini belirtir:

• Oval: Akışın başlangıcını veya bitişini gösterir. Şemayı genellikle “Başla” ile açıp “Bitir” ile kapatabilirsin.
• Paralelkenar: Girdi alma ve çıktı verme adımlarında kullanılır. Kullanıcıdan sayı istemek veya ekrana sonuç yazdırmak bu sembole uygundur.
• Dikdörtgen: Bir işlem yapılacağını gösterir. Toplama, atama, hesaplama veya veri dönüştürme gibi adımlar dikdörtgen içine yazılır.
• Eşkenar dörtgen: Bir koşulun kontrol edildiği karar adımıdır. Kararın sonucuna göre akış farklı yönlere ayrılır.
• Ok: Adımlar arasındaki akış yönünü gösterir. Okları, işlemlerin hangi sırayla ilerlediğini açıkça gösterecek şekilde kullanmalısın.

Karar bloğundan çıkan yolları “Evet” ve “Hayır” gibi açık etiketlerle göstermek, şemayı okuyan kişinin hangi koşulda hangi adıma gidileceğini anlamasını kolaylaştırır. Sembol sayısını artırmak yerine her şekli görevine uygun kullanmaya odaklanmak, başlangıçta daha okunabilir akış şemaları çizmeni sağlar. Temel yazılım kavramlarını farklı başlıklarda ölçmek için Yazılım Bilgini Test Et merkezi içindeki testlerden yararlanabilirsin.

Aynı örneği sözlü adımlardan akış şemasına dönüştürme

Bir algoritmayı akış şemasına dönüştürmenin pratik yolu, önce yapılacakları sırayla sözlü olarak anlatmaktır. Çift ve tek kontrolünde sözlü algoritma şöyledir: Kullanıcıdan bir sayı al, sayının 2 ile bölümünden kalanı bul, kalan sıfırsa ekrana “Çift” yaz, değilse “Tek” yaz ve algoritmayı bitir.

Şimdi beş soruluk yöntemi bu örneğe uygulayalım. Akış nerede başlar? Başlangıç bloğunda. Hangi veri alınır? Kullanıcının girdiği sayı alınır. Hangi işlem yapılır? Sayının 2 ile bölümünden kalan hesaplanır. Hangi koşul sınanır? Kalanın sıfıra eşit olup olmadığı kontrol edilir. Sonuç nereye gider? Evet dalı “Çift”, hayır dalı “Tek” çıktısına bağlanır ve iki dal da Bitiş bloğunda sonlanır.

Akışın oklarla gösterimi: Başlangıç → sayı girişi → kalan hesabı → “Kalan 0 mı?” kararı. Evet → “Çift” çıktısı → Bitiş. Hayır → “Tek” çıktısı → Bitiş.

Bu dönüşümde sözlü anlatımdaki her adım, akış şemasında bir kutuya karşılık gelir. Sıra bozulmadığı sürece metinsel algoritma görsel bir akışa dönüşür. Oklar ise hangi adımın ardından hangi adımın geleceğini gösterir.

Çizim sırası:

1. Başlangıç ovalini çiz.
2. Alınacak sayıyı paralelkenarla göster.
3. kalan = sayı % 2 hesabını dikdörtgen içine yaz.
4. kalan 0 mı? koşulunu eşkenar dörtgenle sor.
5. Evet ve hayır dallarına uygun “Çift” ve “Tek” çıktı paralelkenarlarını ekle.
6. Bitiş ovalini yerleştir.
7. Başlangıçtan Bitiş’e kadar bütün kutuları oklarla bağla.

Çift mi tek mi? Karar ve işlem bloklarını ayırma

Akış şemasında kutunun şekli, o kutunun görevini anlamaya yardımcı olur. Çift ve tek örneğinde şu kısa kontrol listesini kullanabilirsin:

• Bir kutu soru veya koşul soruyorsa karar bloğudur.
• Bir kutu hesaplama ya da eylem yapıyorsa işlem bloğudur.
• Bir kutu veri alıyor veya sonucu gösteriyorsa girdi ve çıktı bloğudur.

Bu örnekte kalan = sayı % 2 ifadesi bir işlem bloğudur, çünkü kalan değerini hesaplar. kalan 0 mı? ifadesi ise bir karar bloğudur, çünkü akışın hangi dala ilerleyeceğini belirler. Sayıyı almak ve “Çift” ya da “Tek” sonucunu göstermek girdi ve çıktı bloklarıyla ifade edilir.

Aynı mantığın Python karşılığı şöyledir:

sayi = int(input("Bir sayı gir: "))
kalan = sayi % 2

if kalan == 0:
    print("Çift")
else:
    print("Tek")

int, kullanıcıdan gelen metni tam sayıya dönüştürür. Yüzde operatörü %, bölümden kalanı bulur. if koşul doğru olduğunda ilk dal çalışır, else ise koşul sağlanmadığında diğer dalı çalıştırır.

Örneğin 7 girildiğinde beklenen etkileşim şöyledir:

Bir sayı gir: 7
Tek

Akış şemasındaki işlem ve karar ayrımını Python koduyla birlikte çalışarak pekiştirmek için ücretsiz Sıfırdan Temel Python video eğitimi içindeki başlangıç alıştırmalarından yararlanabilirsin.

Döngüde geri dönüş oku nasıl çizilir?

Döngü akış şemasında aynı işlemlerin yeniden yapılabilmesi için akışın bir noktadan önceki adıma dönmesi gerekir. Bu dönüşü gösteren okun yönü açık olmalı ve döngünün hangi adımda yeniden başlayacağını göstermelidir.

1’den 5’e kadar sayıları yazdıran basit bir döngü şu sırayla çizilebilir:

1. Başlangıç: Akış, başlangıç sembolüyle başlar.
2. Sayacı kurma: İşlem bloğunda sayaç 1 değerine ayarlanır.
3. Koşulu kontrol etme: Karar bloğunda “Sayaç 5’ten küçük veya eşit mi?” sorusu sorulur.
4. Evet kolu: Koşul doğruysa işlem bloğunda sayaç değeri yazdırılır.
5. Sayacı artırma: Bir sonraki işlem bloğunda sayaç 1 artırılır.
6. Geri dönme: Artırma bloğundan karar bloğuna doğru bir ok çizilir. Ok başı karar bloğunu göstermelidir.

Karar bloğundaki koşul yanlış olduğunda, yani sayaç 5’ten büyük olduğunda, Hayır oku döngüye geri dönmez. Doğrudan Bitiş sembolüne gider. Böylece döngünün hem tekrar yolu hem de çıkış yolu belirginleşir.

Geri dönüş oku yanlış yöne çizilirse akış şeması işlemlerin sırasını bozabilir. Örneğin okun karar bloğuna değil, sayıyı yazdırma bloğuna yönelmesi koşulun yeniden kontrol edilmeden tekrara girildiği izlenimini oluşturur. Bu nedenle döngü tamamlandığında genellikle son işlem veya artırma bloğundan karar bloğuna dönülür.

Başka bir çizim düzeninde karar bloğu, tekrarlanan işlemin sonuna da yerleştirilebilir. Bu durumda akış, sayaç kurma, sayıyı yazdırma, sayacı artırma ve karar adımlarından geçer. Karar bloğunun Evet oku, önceki tekrarlanan işlem olan “sayıyı yazdır” bloğuna bağlanır. Hayır oku ise Bitiş’e gider. Önemli olan, her iki düzende de yeni turun hangi adımda başlayacağının ve döngüden hangi koşulla çıkılacağının açıkça gösterilmesidir.

Sık Sorulan Sorular

Akış şemasında başlangıç ve bitiş hangi sembolle gösterilir?

Başlangıç ve bitiş genellikle oval veya elips biçimindeki sonlandırıcı sembolle gösterilir. Başlangıç sembolünden akış başlar, Bitiş sembolünde süreç tamamlanır.

Karar bloğu ile işlem bloğu arasındaki fark nedir?

Karar bloğu, elmas biçimindedir ve bir koşulu kontrol eder. Koşula göre genellikle Evet ve Hayır gibi farklı akış yolları oluşur. İşlem bloğu ise dikdörtgen biçimindedir ve değer atama, hesaplama ya da ekrana yazdırma gibi bir işlemi gösterir.

Döngüde geri dönüş oku hangi adıma bağlanır?

Geri dönüş oku çoğunlukla tekrarlanan işlemin sonundaki artırma veya işlem bloğundan karar bloğuna bağlanır. Karar bloğu döngünün sonunda yer alıyorsa Evet oku, tekrarlanan ilk işleme geri bağlanabilir.

Akış şeması çizmeden önce kod yazmak gerekir mi?

Hayır. Önce problemi sözlü adımlara ayırabilir, ardından bu adımları akış şemasına dönüştürebilirsin. Kod, akışın sırası ve koşulları netleştikten sonra yazılabilir.

Akış şemasında her okun yönünü, her kararın çıkış yolunu ve döngünün geri dönüş noktasını kontrol etmek, algoritmayı daha anlaşılır hâle getirir.